«Күніне екі сағат жұмыс істеп, 50 мың теңге табыңыз», «үйден шықпай-ақ миллион табыс табыңыз» деген жарнамалар әлеуметтік желіде жиі кездеседі. Қосымша табыс іздеген адам үшін бұл ұсыныстардың тартымды көрінетіні түсінікті. Алайда көп ақшаға аз еңбекпен жетуге уәде беретін ұсыныстың артында не тұрғанын анықтамай тұрып сену қауіпті.
Интернеттің еңбек нарығына әкелген мүмкіндігі аз емес. Бүгінде фрилансерлер дизайн, аударма, бағдарламалау, мәтін жазу, SMM, бейнемонтаж сияқты қызметтерді қашықтан атқарып, нақты табыс тауып жүр. Бірақ фрилансты «оңай ақша» деп қабылдау қате түсінік. Еркін жұмыс істеу адамның жауапкершілігін азайтпайды. Керісінше, клиент іздеу, жұмысты уақытында орындау, сапаға жауап беру және кәсіби деңгейін үнемі жетілдіру бәрі маманның өз міндеті. Демек, интернеттегі шынайы табыс та еңбекке сүйенеді.
Ал алаяқтар осы шындықты әдейі бұрмалап көрсетеді. Олар көбіне адамның тез ақша тапқысы келетін ниетін пайдаланады. Алдымен жеңіл тапсырма ұсынады: бейнероликке лайк басу, пікір қалдыру, скриншот жіберу. Кейін аз мөлшерде ақша аударып, сенім қалыптастыруы мүмкін. Одан соң «көбірек табыс табу үшін» ақша салуды талап етеді. Бұл абай болуды қажет ететін белгі. Бұдан да қауіптісі банк картасын немесе шотын бөтен адамның пайдалануына беру. «Ақша қабылдап, басқа шотқа аударып бересің, әр операциядан пайыз аласың» деген ұсыныс қарапайым жұмыс сияқты көрінгенімен, адамды заңсыз қаржы айналымына араластыруы мүмкін.
Жалған ұсыныстың тағы бір белгісі жұмысқа қабылдау үшін алдын ала ақша талап ету, міндеттердің нақты көрсетілмеуі немесе шектен тыс жоғары табысқа кепілдік беру. Мұндай жағдайда жұмыс беруші туралы ақпаратты тексеріп, келісімшарт талаптарымен танысып, жеке және банк деректерін ешкімге бермеу қажет. Интернеттегі барлық мүмкіндікке күмәнмен қарау да дұрыс емес. Маңыздысы мүмкіндікті алаяқтықтан ажырата білу.
Шынайы табыс бір күнде келмеуі мүмкін. Ол үшін уақыт, білім, дағды және табандылық қажет. Ал «оңай ақша» адамның уақытын ғана емес, кей жағдайда қаржысын да, қауіпсіздігін де жоғалтуы мүмкін. Сондықтан интернеттен жұмыс іздегенде «қанша табамын?» деген сұрақтан бұрын «бұл табыс қандай еңбекке негізделген?» деп сұраған жөн. Оңай ақшаға қызықпай, адал еңбектің құнын бағалау қаржылық сауаттылықтың ең қарапайым қағидаларының бірі.
С. БАЗАРҚҰЛОВА
