Қоғамның тыныштығы мен тұрақтылығы – кез келген мемлекеттің ең басты байлығы. Экономиканың дамуы да, халықтың әл-ауқаты да, елдің ертеңге деген сенімі де осы тұрақтылықпен тығыз байланысты. Сондықтан қоғамның бірлігіне, азаматтардың өзара түсіністігіне қауіп төндіретін кез келген факторға бейжай қарауға болмайды. Соңғы жылдары әлем елдерін алаңдатып отырған сондай күрделі мәселелердің бірі – діни экстремизм.
Бұл ұғымды жиі естігенімізбен, оның мәніне терең бойлай бермейміз. Көп жағдайда экстремизм туралы сөз болғанда терроризм, қарулы қақтығыстар немесе заңсыз әрекеттер ойға келеді. Алайда мамандардың пікірінше, экстремизмнің ең қауіпті тұсы оның салдарында емес, адамның санасына әсер етуінде. Өйткені кез келген радикалды әрекет белгілі бір көзқарастан басталады. Ал көзқарас бір күнде қалыптаспайды. Ол ұзақ уақыт бойы түрлі ақпараттардың, ортаның және тәрбиенің ықпалымен орнығады. Сондықтан экстремизм мәселесін тек қауіпсіздік тұрғысынан ғана қарастыру жеткіліксіз. Бұл – қоғамның рухани дамуына, жастар тәрбиесіне және азаматтық мәдениетіне тікелей қатысты мәселе.
Бүгінгі таңда әлемде ақпарат алмасу бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Интернет пен әлеуметтік желілер адамдарға кең мүмкіндік ашты. Алайда осы мүмкіндіктермен бірге түрлі қауіптер де қатар келді. Қазір жастардың басым бөлігі ақпаратты интернеттен алады. Олар өздерін қызықтырған сұрақтарға жауапты әлеуметтік желілерден іздейді. Өкінішке қарай, интернет кеңістігіндегі барлық ақпараттың шынайылығына кепілдік жоқ. Кейде діни мәселелерге қатысты қате немесе бұрмаланған мәліметтер де таралады. Мұндай жағдайда адамның діни және ақпараттық сауаттылығы ерекше маңызға ие болады. Белгілі ағартушы Ахмет Байтұрсынұлы: «Білімді болуға оқу керек» деген еді. Шын мәнінде, білім – кез келген теріс идеологияға қарсы тұратын ең мықты қорған. Себебі білімді адам кез келген ақпаратты талдайды, салыстырады және өз қорытындысын жасауға ұмтылады.
Діни экстремизмнің таралуына әсер ететін себептер әртүрлі. Мамандар олардың қатарында діни білімнің жеткіліксіздігін, ақпаратты дұрыс саралай алмауды, әлеуметтік қиындықтарды және өмірлік тәжірибенің аздығын атайды. Әсіресе жастар арасында түсіндіру жұмыстарын күшейту маңызды. Себебі жас буын – қоғамның ең белсенді бөлігі. Олар жаңа идеяларға ашық келеді, жаңашылдыққа ұмтылады. Сондықтан олардың дұрыс бағытта дамуына жағдай жасау – баршамыздың міндетіміз.
Қазақстан зайырлы мемлекет ретінде азаматтардың ар-ождан бостандығына құрметпен қарайды. Сонымен қатар мемлекет қоғамдағы тұрақтылық пен конфессияаралық келісімді нығайтуға ерекше көңіл бөліп келеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев діни экстремизм мен радикализмнің алдын алу мәселесіне бірнеше рет тоқталып, дәстүрлі құндылықтарды сақтау мен жастардың сапалы білім алуын маңызды міндеттердің бірі ретінде атап өтті. Мемлекет басшысы Ұлттық құрылтайдың бір отырысында дәстүрлі исламның халқымыздың мәдениетімен және тарихи болмысымен тығыз байланыста дамығанын айтып, жастарды жат идеологиялардың ықпалынан қорғаудың маңыздылығына назар аударды. Бұл мәселе кездейсоқ көтеріліп отырған жоқ. Өйткені экстремистік көзқарастар көбіне қоғамдағы бірлік пен өзара сенімге нұқсан келтіреді. Олар адамдарды бөліп-жаруға, өзгеше пікірлерді қабылдамауға және қоғамнан оқшаулануға итермелейді.
Ал қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан дүниетанымы мүлде басқа құндылықтарға негізделген. Халқымыз қашанда татулықты ту еткен. Үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, көршімен тату тұру, бірлік пен ынтымақты сақтау – ұлттық тәрбиеміздің өзегіне айналған қасиеттер. Абай Құнанбайұлы да өз еңбектерінде адам бойындағы жақсы қасиеттерді дамытуға ерекше мән берді. Оның қара сөздерінде білім, еңбек, әділдік, сабыр және жауапкершілік мәселелері кеңінен қозғалады. Ұлы ойшылдың мұрасы бүгінгі күні де жастар тәрбиесінде маңызды орын алады.
Діни экстремизмнің алдын алу тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл бағытта отбасының, мектептің, қоғамдық ұйымдардың және бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі зор. Отбасы – баланың алғашқы тәрбие мектебі. Бала өмірге деген көзқарасты, қарым-қатынас мәдениетін, жақсы мен жаманды ажыратуды ең алдымен ата-анасынан үйренеді. Сондықтан ата-аналардың баланың қызығушылықтарына көңіл бөліп, онымен ашық сөйлесуі маңызды.
Ал мектеп пен жоғары оқу орындары жастардың дүниетанымын қалыптастыруда үлкен рөл атқарады. Білім беру ұйымдары жастарды тек мамандыққа үйретіп қана қоймай, олардың азаматтық жауапкершілігін қалыптастыруға ықпал етеді.
Соңғы жылдары қоғамда рухани қауіпсіздік мәселесі жиі айтылып жүр, бұл – кездейсоқ емес. Себебі елдің қауіпсіздігі тек шекараның беріктігімен немесе экономикалық көрсеткіштермен ғана өлшенбейді. Қоғамның рухани беріктігі де маңызды. Егер жастар ұлттық құндылықтарды құрметтесе, тарихын білсе, білімге ұмтылса және заңды сыйласа, кез келген теріс идеологияға қарсы тұра алады.
Қалай десек те діни экстремизм – қазіргі қоғам үшін маңызды сын-қатерлердің бірі. Оның алдын алудың ең тиімді жолы – ағартушылық жұмыстарды күшейту, жастардың білім деңгейін арттыру, дәстүрлі рухани құндылықтарды дәріптеу және қоғамдағы бірлікті нығайту. Тыныштық пен тұрақтылық – өздігінен келетін игілік емес. Оны сақтау үшін мемлекет те, қоғам да, әрбір азамат та жауапкершілік танытуы қажет. Өйткені еліміздің ертеңі бүгінгі ұрпақтың қандай құндылықтармен тәрбиеленетініне тікелей байланысты.
С. БАЗАРҚҰЛОВА
