Қазақстан территориясидә чекәткиниң 200дин ошуқ түри бар. Уларниң ичидә әң хәтәрлик болуватқини – италиялик прус, азиялик чекәткә вә морокко чекәткиси. Уларниң бир топи миңлиған чақирим йәрни учуп өтүп, етизлиққа бир тәвликниң ичидила зиян кәлтүрүши мүмкин. Демәк, етиз мәйданини зиянкәшләрдин қоғдаш – бүгүнки күнниң әң муһим мәсилилириниң бири десәк хаталашмаймиз. Чүнки бу һосул миқдариға беваситә тәсир қилидиған амил. Шуңа һәр жили елимиздә чекәткиләрниң көпләп тарилишиниң алдини елиш мәхситидә химиялик дорилаш ишлири әмәлгә ашурулиду.
Бийил елимиздә етизлиқларға зиян кәлтүрүватқан чекәткигә (саранча) қарши химиялик дорилаш ишлириниң көләми 2,2 миллион гектар дәп тәхмин қилинди. Шу җүмлидин, наһийәмиздики көрсәткүч – 9 миң 456 гектарни тәшкил қилиду. Бу өткән жил билән селиштурғанда 347 гектарға көп. Җавапкәр мутәхәссисләрниң тәкитлишичә, өткән жили җәми 9 миң 109 гектар мәйданға химиялик дорилаш ишлири жүргүзүлгән екән.
– Чекәткиниң көпийишигә бағлиқ химиялик дорилаш ишлири бийил 27-үмүттин башланди. Униң үчүн җәми 4 техника (2 ВАЗ автомашиниси, 1 трактор, 1 авиациялик йеник самолет) пайдилинилмақта. Һазирқи вақитта 7 йеза округиға қарашлиқ 3 300 гектар йәрдин – ялғуз(саяқ), 192 гектар йәрдин –топлашқан(үйірлі) чекәткиниң тарилиш очиғи ениқлинип, 3492 гектар етиз мәйданида зиянкәшләргә қарши дорилаш әмәлгә ашурулди. Йәни, униң1 992 гектари йәр үсти техникилири арқилиқ, 1 500 гектари авиациялик йеник самолет арқилиқ дориланди, – деди наһийәлик йеза егилиги бөлүминиң рәһбири Бауыржан Садықов.
Әгәр йеза округлири бойичә айрим-айрим тохтилар болсақ, ялғуз чекәткигә қарши Ғалҗаттики– 1024 гектар, Аваттики – 66 гектар, Сүмбидики – 401 гектар, Кәтмәндики – 520 гектар, Кичик Дехандики – 836 гектар, Қирғизсайдики – 304 гектар, Чоң Ақсудики – 149 гектар етизлиқ, шундақла, топлашқан чекәткигә қарши Сүмбә йеза округидики 192 гектар йәр химиялик дорилаштин өтүпту. Шуниң билән биллә, толашқан чекәткиләрниң көпийишигә бағлиқ, орман егилигигә қарашлиқ 6 миң гектар йәргә химиялик дорилаш ишлирини жүргүзүш мәхсәт қилинған болса, бүгүнки таңда йеник авиациялик самолет арқилиқ 1 500 гектари дорилинипту. Буниңдин ташқири, Ғалҗат вә Кичик Дехан йеза округлиридики 492 гектар етиз мәйданиға қайта химиялик дорилаш ишлири жүргүзүлүпту.
Зиянкәшләргә қарши вақтида вә үнүмлүк жүргүзүлгән чариләр кәлгүсидә һосулниң сақлинишиға иқбал қилиду. Химиялик дорилаш – йеза егилиги саһасиниң турақлиқ тәрәққий етишидә жуқури әһмийәткә егә муһим мәсилә.
Сабирәм ӘНВӘРОВА
