Қазіргі әлемде уақыттың өзі саяси әрі экономикалық ресурсқа айналды. Кім тез ойлайды, деректі дұрыс пайдаланады, технологияны ұлттық мүддеге қызмет еткізе алады – сол мемлекет жаһандық бәсекеде алдыңғы қатардан көрінеді. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жасанды интеллект пен цифрландыру туралы сөз қозғағанда, дәл осы ақиқатты негізге алады. Мемлекет басшысының бұл бағыттағы көзқарасы – уақытша бастама емес, елдің ұзақмерзімді дамуын айқындайтын стратегиялық бағдар.
Президенттің пайымдауынша, жасанды интеллект – тек технологиялық жетістік емес. Бұл – басқару жүйесін жаңғыртудың, экономиканы әртараптандырудың, қоғамның ойлау мәдениетін өзгертудің қуатты құралы. Сондықтан бұл мәселе мемлекет үшін «қалау» емес, заман талап етіп отырған қажеттілік саналады.
Бүгінде цифрландыруды көпшілік электронды қызметтермен, мобильді қосымшалармен ғана шектеп қабылдайды. Алайда Мемлекет басшысы үшін цифрландыру – халық пен билік арасындағы арақашықтықты қысқартатын нақты тетік. Азамат мемлекеттік мекемелердің табалдырығын тоздырмай-ақ, өз мәселесін бір жүйе арқылы шеше алса, бұл – цифрлық реформаның шынайы нәтижесі.
Президент цифрлық жүйелерді енгізуде басты өлшем ретінде бір ғана сұрақты алға қояды: ол адамға қаншалықты жеңілдік берді? Егер жаңа технология азаматтың уақытын үнемдесе, әділетсіздікті азайтса, шешім қабылдауды жеделдетсе – ол өз миссиясын орындады деген сөз. Ал күрделі, түсініксіз, халыққа қолайсыз жүйе цифрландыру атауына лайық емес.
Мемлекет басшысы жасанды интеллекттің әлеуетін әсіресе әлеуметтік салада тиімді пайдалануға болатынын атап өтеді. Себебі дерекке негізделген жүйе нақты жағдайды дәл бағалайды. Қай өңірде мәселе ушығып тұр, кім шын мәнінде көмекке мұқтаж, қай мемлекеттік бағдарлама нәтиже бермей жатыр – мұның бәрін жасанды интеллект анықтай алады. Дегенмен Президент бұл жерде де нақты ұстаным білдіреді: соңғы шешімді машина емес, адам қабылдауы тиіс. Жасанды интеллект – құрал. Ал жауапкершілік – мемлекет пен нақты тұлғаның мойнында.
Қазақстан үшін жасанды интеллект – экономиканы жаңғыртудың, шикізатқа тәуелділіктен арылудың маңызды жолдарының бірі. Президент цифрлық технологияларды экономиканың нақты секторына енгізуге айрықша мән береді. Өндірістегі автоматтандыру, ауыл шаруашылығындағы дәлме-дәл есеп, логистикадағы тиімді басқару – мұның бәрі еңбек өнімділігін арттырып, экономиканың сапалы өсуіне негіз қалайды.
Мемлекет басшысы жасанды интеллекттің «қағаз жүзіндегі реформа» болып қалмауын талап етеді. Технология нақты пайда әкелуі, кәсіпкерлікке серпін беруі, ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруы тиіс. Бұл – цифрландырудың басты өлшемі.
Президенттің сөздерінде үнемі қайталанатын тағы бір маңызды ой бар: технологияны адам жасайды, технология үшін адам жауап береді. Сондықтан жасанды интеллект дәуіріндегі басты капитал – адам капиталы. Мемлекет басшысы білім беру жүйесін жаңғыртпай, цифрлық серпіліс жасау мүмкін еместігін ашық айтады. Болашақта дайын ақпаратты жаттау емес, ойлау, талдау, дұрыс шешім қабылдау қабілеті шешуші рөл атқарады. Бұл – жасанды интеллектіні пайдаланатын ғана емес, оны басқара алатын ұрпақ тәрбиелеу деген сөз.
Жаһандану жағдайында дерекке ие болу – елдің егемендігімен тікелей байланысты. Президент Тоқаев цифрлық егемендік мәселесін осы тұрғыдан көтеріп отыр. Ұлттық деректердің қауіпсіздігі, ақпараттық тәуелсіздік – мемлекеттің болашағына әсер ететін стратегиялық фактор.
Президент үшін жасанды интеллектіні дамыту – сыртқы технологияға тәуелді болу емес, керісінше елдің ішкі мүмкіндігін күшейту. Бұл – технологияны тұтынушы ретінде ғана емес, оның толыққанды иесі ретінде қолдануға ұмтылу.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасанды интеллект пен цифрландыру жөніндегі ұстанымы – бүгінгі күннің ғана емес, ертеңгі ұрпақтың қамын ойлаған саясат. Бұл бағыт Қазақстанды технологиялық тұрғыда ғана емес, басқару мәдениеті, әділеттілік пен ашықтық қағидаттары бойынша жаңғыртуға бағытталған.
Президенттің басты талабы айқын: технология халыққа қызмет етуі тиіс. Егер жасанды интеллект адам өмірін жеңілдетсе – бұл даму. Ал адамды жүйенің көлеңкесінде қалдырса – бұл тығырық.
Қазақстан бүгінде тарихи таңдау кезеңінде тұр. Жасанды интеллект енді жай құрал емес, ел болашағын айқындайтын стратегиялық факторға айналып отыр. Ендігі міндет – оны ұран деңгейінде қалдырмай, ұлт игілігіне қызмет ететін нақты тетікке айналдыру.
С. БАЗАРҚҰЛОВА
