Қоғамдағы ең қауіпті құбылыстардың бірі – көзге көрінбейтін, бірақ салдары ауыр идеологиялық ықпал. Діни экстремизм – дәл сондай құбылыс. Ол бір күнде пайда болмайды, бірақ оның салдары бір сәтте-ақ қоғамды шайқалта алады.
Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев: «Экстремизм мен терроризмнің дінге еш қатысы жоқ» деп нақты атап өткен болатын. Бұл – қоғам үшін маңызды бағыт-бағдар. Себебі діни экстремизмді діннің өзімен байланыстыру – мәселенің мәнін түсінбеуге әкеледі.
Шын мәнінде, дін – адамды тәрбиелейтін, ізгілікке бастайтын рухани жүйе. Ал экстремизм – сол құндылықтарды бұрмалап, дінді идеологиялық құралға айналдыратын ағым. Мұның нақты мысалын ISIS ұйымының әрекетінен көруге болады. Өздерін «ақиқат жолындамыз» деп таныстырғанымен, олардың іс-әрекеті бүкіл әлемде терроризм ретінде танылды.
Діни экстремизм көбіне сырттан емес, адамның ішкі дүниесінен басталады. Өмірдің мәнін іздеу, әділеттілікке деген сұрақтар, қоғамда өз орнын табуға ұмтылу – бұл табиғи үдеріс.
Бірақ дәл осы кезеңде адам жалған идеологияның ықпалына түссе, радикалды көзқарас қалыптасуы мүмкін.
Теолог мамандардың пікірінше, экстремизмге көбіне діни білімі жеткіліксіз адамдар ұрынады. Себебі олар дінді эмоция арқылы қабылдайды, ал бұл – манипуляцияға жол ашады.
Ал психологтар мұны адамның ішкі күйімен байланыстырады. Олардың айтуынша, адам өзін қоғамнан шет сезінген кезде «мән» іздейді. Ал экстремистік топтар дәл осы қажеттілікті пайдаланып, қарапайым әрі нақты жауап ұсынады.
Қазақстан тәжірибесінде бұл мәселе нақты көрініс тапты. 2016 жылы Ақтөбе қаласында болған қарулы шабуыл қоғамды алаңдатты. Бұл оқиға экстремизмнің ішкі ортада да қалыптасатынын көрсетті. Ал 2001 жылғы September 11 attacks әлемге экстремизмнің шекара танымайтынын дәлелдеді. Бұл оқиғалардан шығатын қорытынды – экстремизмді тек «сыртқы қауіп» деп қарастыру қате. Бүгінде экстремизмнің таралу тәсілдері өзгерді. Әлеуметтік желілер радикалды идеялардың негізгі алаңына айналды. Қысқа бейнелер, эмоцияға құрылған мазмұн, «ақиқат бізде» деген сипаттағы үндеулер адамның сыни ойлау қабілетін әлсіретеді. Сарапшылар радикалдану жағдайларының басым бөлігі дәл осы интернет арқылы жүзеге асатынын айтады. Бұл – ақпараттық қауіпсіздік мәселесінің өзектілігін арттырып отыр.
Діни экстремизммен күрес тек құқық қорғау шараларымен шектелмеуі тиіс. Бұл – қоғамның ортақ міндеті екенін тілге тиек еткен мамандар бірнеше негізгі бағытты да атап көрсетеді. Атап айтсақ: діни сауаттылықты арттыру, жастардың сыни ойлау қабілетін дамыту, ақпараттық мәдениетті қалыптастыру, отбасы тәрбиесіне көңіл бөлу.
Діни экстремизм – қоғамның ең күрделі мәселелерінің бірі. Мұны шешу үшін ең алдымен дұрыс түсіну қажет. Өйткені экстремизм – сырттан келетін қауіп қана емес, адамның санасында қалыптасатын құбылыс. Сондықтан оған қарсы күрес санадан басталған жөн.
С. БАЗАРҚҰЛОВА
